در ساير موضوعات فقهى اين نيت ونظر شرط نيست ( 27 ) . برخى ديگر از دانشمندان مناط فرق وامتياز را وجود نوعي محبوبيت ومطلوبيت الهى ورجحان ذاتي در عبادات دانسته اند كه در ساير موضوعات نيست ( 28 ) . فاضل مقداد ( م 826 ) براي تنظيم وترتيب موضوعات فقهى دو شيوه ديگر پيشنهاد نموده كه هر دو از نوشته هاى شهيد أول در كتاب قواعد ( 29 ) الهام گرفته شده است . يكى از آن دو شيوه كه خود آن را روش فلسفي دانسته بر اين أساس است كه بشر در راه تكامل شخصيت انساني خويش نا گزير بايد عوامل سودمند را فرآهم كند ، وعناصر زيان بخش را از مسير خود دور نمايد . عوامل سودمند به اختلاف طبيعت خود برخى نتيجة فورى مى بخشند وبرخى ديگر در آينده نتيجة خواهند داد . عبادات از اين قسم دوم ، واحكام ومقررات مربوط به ازدواج ومعاملات ومسائل تغذيه ونظاير آن از قسم أول است . احكام جزائي نيز براي جلوگيرى از عوامل زيان بخش در مسير تكامل افراد بشر تشريع گرديده است . اين بيان وتقرير چنان كه مى بينيم مباحث فقه را در سه گروه دسته بندى مى كند . شيوه ديگر كه فقه را به پنج بخش تقسيم مى كند بر اين أساس است كه مذاهب براي حفظ وحراست پنج عنصر بنيادى زندگى انسانها آمده اند وآن عبارت است از دين ، جان ، مال ، نسب وعقل . عبادات به عنوان پشتوانه دين ، قسمتى از احكام جزائي براي پاسدارى از جان ، مقررات ازدواج وتوابع آن وبرخى از احكام جزائي براي نگاهدارى انساب ، مقررات باب معاملات براي تنظيم روابط مالي وحفظ أموال ، واحكام مربوط به تحريم مسكرات ومجازات شرابخوارى ونظاير آن به منظور مراقبت وحراست از عقل آدمي تشريع شده ، وأبواب قضاء وشهادات كه مشتمل بر دستور العملها ومقررات واحكام قضائي است به عنوان حافظ ونگاهبان كليت نظام اسلامى ، وضامن اجراء درست آن طرح ريزى شده است ( 30 ) . فيض ( در گذشته 1090 ) در كتاب هاى فقهى وحديثى خود مانند وافى ومعتصم الشيعة ومفاتيح الشرايع ترتيب نوينى پيش گرفت وبا ادغام پاره اى أبواب در برخى ديگر وجا به جا كردن آنها ، تدوين جديدى براي فقه وحديث پديد آورد ( 31 ) . أو فقه را در دو بخش ريخت : يكى در فن

--> 27 - شهيد أول ، ذكرى : 6 - 7 / كلباسى ، شوارع الهداية : 2 ر . 28 - كاشف الغطاء ، شرح القواعد : 1 پ . 29 - شهيد أول ، قواعد : 4 - 6 . 30 - مقداد ، التنقيح الرائع : 4 ر . پايه اين روش دوم از مصادر سنى است . ببينيد مستصفى غزالى وموافقات شاطيى 1 : 38 . نيز ببينيد مسوده أبو العباس الحراني : 455 ومدخل زرقاء 1 : 64 - 67 . 31 - اين روش نيز تا حدود زيادى از شيوه غزالى در احياء علوم الدين - كه وسيله فيض با نام ( المحجة البيضاء في تهذيب =